Για όσα δεν πρόλαβα
να ρωτήσω.For everything
I never got to ask.

Ο πατέρας μου έφυγε νωρίς. Δεν πρόλαβα να τον ρωτήσω όσα ήθελα για την οικογένειά μας: για τους ανθρώπους πριν από εμάς, για τα σπίτια τους, για τις δουλειές τους στη Χίο. Πίστευα πως θα είχαμε χρόνο.My father left us too soon. I never got to ask him everything I wanted to know about our family: about the people before us, their homes, their work on Chios. I thought we would have time.

Όταν τον χάσαμε, οι ερωτήσεις έμειναν μαζί μου. Και μια χρονιά που έβρισκα συνέχεια μπροστά μου: το 1862. Ήθελα να μάθω τι σήμαινε και από πού ερχόταν. Έτσι ζήτησα τη βοήθεια του ιστορικού Μιχάλη Βαρλά, για να ψάξουμε μαζί όσα είχαν σωθεί και να ενώσουμε τα ίχνη της οικογένειας.When we lost him, the questions stayed with me. So did one year I kept finding in front of me: 1862. I wanted to know what it meant and where it came from. So I asked the historian Michalis Varlas to help, so that together we could search for what had survived and join up the traces of our family.

Κάθε καλοκαίρι πηγαίνουμε μαζί στη Χίο. Οι κόρες μου ξέρουν από πού ερχόμαστε· βλέπουν το όνομά μας στα μουσεία του νησιού. Ήθελα να ξέρουν και τις ιστορίες πίσω από αυτό το όνομα.Every summer we go to Chios together. My daughters know where we come from; they see our name in the island’s museums. I wanted them to know the stories behind that name too.

Το πιο παλιό ίχνος που βρήκαμε είναι στη Χίο του 1825: σε ένα κατάστιχο, δύο αμυγδαλιές στο κτήμα του Μικέ Καρδασιλάρη. Δεν ξέρουμε πότε ξεκίνησε η οικογένεια. Ξέρουμε όμως ότι εκεί αρχίζουν τα χαρτιά — με δύο αμυγδαλιές.The oldest trace we found is on Chios in 1825: in a register, two almond trees on the land of Mikes Kardasilaris. We do not know when the family began. But we know that this is where the papers begin — with two almond trees.

Στην έρευνα βλέπω εταιρείες να αλλάζουν, συνεργασίες να τελειώνουν και καινούργιες να ξεκινούν. Βλέπω απώλειες, επιτάξεις, ένα εργοστάσιο που καταστράφηκε στον βομβαρδισμό του Πειραιά το 1944. Και ξανά και ξανά, ανθρώπους της οικογένειας που ξεκινούν κάτι καινούργιο.In the research I see companies change, partnerships end and new ones begin. I see losses, requisitions, a factory destroyed in the bombing of Piraeus in 1944. And again and again, people of the family starting something new.

Δεν ήταν μία εταιρεία που έμεινε ίδια για σχεδόν ενάμιση αιώνα. Όμως το τέλος μιας εταιρείας δεν ήταν πάντα και το τέλος της οικογένειας στη δουλειά. Αυτό με βοήθησε να δω με άλλα μάτια και τη δική μου διαδρομή.It was not one company that stayed the same for almost a century and a half. But the end of a company was not always the end of the family’s work. That helped me see my own path with different eyes.

Το εργοστάσιο στον Βοτανικό το θυμάμαι πρώτα σαν παιδί. Με σκέιτμπορντ και ρόλερ μπλέιντς, έπαιζα ανάμεσα στα τσουβάλια με τους ξηρούς καρπούς — κι έκανα σκέιτμπορντ πάνω τους. Πολύ πριν μάθω τη δουλειά, εκείνος ο χώρος ήταν ήδη κομμάτι της ζωής μου.I first remember the factory in Votanikos as a child. On my skateboard and rollerblades, I played among the sacks of nuts — and skated over them. Long before I learned the business, that place was already part of my life.

Δεν ξεχνώ τις επισκέψεις για το σπάσιμο του ροδιού, με την ευχή να φέρει τύχη σε όλη τη χρονιά.I will never forget the visits to break the pomegranate, with the wish that it would bring luck for the whole year.

Θυμάμαι πόσο αγαπούσαν τον πατέρα μου οι άνθρωποι της εταιρείας και του εργοστασίου. Την ίδια αγάπη έβλεπα και στους συνεργάτες του στο εξωτερικό. Οι σχέσεις του με τους ανθρώπους είναι από όσα μου έμειναν πιο έντονα από εκείνον.I remember how much the people of the company and the factory loved my father. I saw the same affection in his partners abroad. His bonds with people are among the things I remember most strongly about him.

Στο κέντρο όλων ήταν τρεις άνθρωποι: ο πατέρας μου και τα δύο αδέρφια του, ο Νίκος και ο Γιώργος. Κοντά τους μάθαμε αργότερα τη δουλειά κι εμείς, ο αδελφός μου ο Σταμάτης, η ξαδέλφη μου η Ζωή κι εγώ.At the centre of it all were three people: my father and his two brothers, Nikos and Giorgos. Later, close to them, we learned the business too — my brother Stamatis, my cousin Zoi and I.

Από παιδιά, ο αδελφός μου ο Σταμάτης, η ξαδέλφη μου η Ζωή κι εγώ ακολουθούσαμε την οικογένεια στις εκθέσεις τροφίμων και ποτών όπου συμμετείχε η εταιρεία. Εκεί, ανάμεσα στα περίπτερα και τις συναντήσεις, γνωρίσαμε τη δουλειά και έξω από το εργοστάσιο.As children, my brother Stamatis, my cousin Zoi and I followed the family to the food and beverage exhibitions where the company took part. There, among the stands and the meetings, we came to know the business beyond the factory.

Τα παγκόσμια συνέδρια ξηρών καρπών, κάθε χρόνο σε άλλη γωνιά του κόσμου, ήταν για εμάς οικογενειακά ταξίδια. Πηγαίναμε όλοι μαζί: ο πατέρας μου και η μητέρα μου, ο θείος Νίκος με τη θεία Κάτη, ο θείος Γιώργος με τη θεία Λένα, κι εμείς τα παιδιά, ο Σταμάτης, η Ζωή κι εγώ. Η δουλειά τους γινόταν έτσι και δική μας ζωή.The world nut congresses, each year in a different corner of the world, were family journeys for us. We all went together: my father and my mother, uncle Nikos with aunt Kati, uncle Giorgos with aunt Lena, and us children, Stamatis, Zoi and me. That is how their work became our life too.

Για πολλά χρόνια, ο θείος Νίκος και αργότερα ο πατέρας μου ήταν ο “ambassador” της Ελλάδας, ο εκπρόσωπός της στην παγκόσμια κοινότητα των ξηρών καρπών. Κι εγώ, παιδί ακόμη, ήμουν εκεί για να βλέπω και να ακούω.For many years, uncle Nikos and later my father were Greece’s “ambassador”, its representative in the world nut community. And I, still a child, was there to watch and to listen.

Ακόμη και οι σπουδές μου δέθηκαν με τη δουλειά. Ο πατέρας μου ήθελε να σπουδάσω κάπου που θα με άφηνε να είμαι κοντά στο εργοστάσιο, μέσα στην καθημερινότητά του.Even my studies were bound up with the work. My father wanted me to study somewhere that would let me stay close to the factory, inside its daily life.

Έτσι σπούδασα στο Deree College, όπως και ο αδελφός μου. Τα μαθήματα τα έβαζα το απόγευμα· τα πρωινά ήμουν στο εργοστάσιο.So I studied at Deree College, as my brother did too. I took my classes in the afternoon; my mornings were at the factory.

Ήθελε να περάσω από όλα τα τμήματα: την παραγωγή, τον ποιοτικό έλεγχο, τα logistics, τις εισαγωγές και τις εξαγωγές, το λογιστήριο. Να καταλάβω τι κάνει το καθένα και πώς δένουν μεταξύ τους. Τρία χρόνια μετά ήρθαν ο αδελφός μου ο Σταμάτης και η ξαδέλφη μου η Ζωή και ακολούθησαν τον ίδιο δρόμο.He wanted me to pass through every department: production, quality control, logistics, imports and exports, accounting. To understand what each one does and how they fit together. Three years later my brother Stamatis and my cousin Zoi came and followed the same path.

«Άκου και μάθαινε» ήταν η φιλοσοφία του. Έτσι μου μετέδιδε τη δουλειά: με κρατούσε κοντά στους ανθρώπους και σε όσα γίνονταν κάθε μέρα.“Listen and learn” was his philosophy. That was how he passed the business on to me: by keeping me close to the people and to everything that happened each day.

Με έβαζε να ακούω τα τηλεφωνήματά του με αγοραστές και προμηθευτές. Μου έλεγε να μπαίνω στη γραμμή και να ακούω πώς μιλούσε, τι ρωτούσε, πώς χειριζόταν τη συζήτηση. Μέσα από αυτά ήθελε να καταλάβω πώς σκεφτόταν.He had me listen to his calls with buyers and suppliers. He would tell me to join the line and listen to how he spoke, what he asked, how he handled the conversation. Through those calls he wanted me to understand how he thought.

Ο πατέρας μου και τα αδέρφια του μεγάλωσαν την Cardico και την έφεραν ως το Χρηματιστήριο. Όπως τη γνώρισα εγώ, ήταν από τους μεγαλύτερους προμηθευτές επεξεργασμένων ξηρών καρπών στην Ευρώπη, και η καρδιά της δουλειάς μας ήταν η αμυγδαλόψυχα. Προμηθεύαμε μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ, διανομείς, χονδρεμπόρους και βιομηχανίες του εξωτερικού.My father and his brothers grew Cardico and took it all the way to the stock exchange. As I knew it, it was one of Europe’s largest suppliers of processed nuts, and the heart of our work was almond kernels. We supplied major supermarket chains, distributors, wholesalers and industrial customers abroad.

Κάτι με συγκινεί ακόμη και σήμερα. Όταν με γνωρίζουν, φίλοι και γνωστοί του πατέρα μου, αλλά και άνθρωποι που δεν τον γνώρισαν ποτέ, μου λένε ότι είχαν επενδύσει στη μετοχή της εταιρείας και ότι αυτό τους βοήθησε πολύ. Δεν το λέω για τα χρήματα. Το λέω γιατί δείχνει πόσο καλά πήγαινε η εταιρεία για πάρα πολλά χρόνια. Και αυτό φαινόταν και στη μετοχή της. Και τόσα χρόνια μετά, οι άνθρωποι ακόμη το θυμούνται.Something still moves me today. When people meet me — my father’s friends and acquaintances, but also people who never knew him — they tell me they had invested in the company’s shares and that it helped them a great deal. I do not say this for the money. I say it because it shows how well the company did for very many years. And that showed in its shares too. And so many years later, people still remember it.

Τον Ιανουάριο του 2003 μια φωτιά κατέστρεψε ολοσχερώς το εργοστάσιο του Βοτανικού — τον χώρο όπου είχα μεγαλώσει. Η δουλειά συνεχίστηκε. Ο πατέρας μου και οι θείοι μου αγαπούσαν βαθιά αυτό που έκαναν.In January 2003 a fire completely destroyed the Votanikos factory — the place where I had grown up. The work went on. My father and my uncles deeply loved what they did.

Οι φίλοι μου με ρωτούν συχνά γιατί έκλεισε η Cardico. Είναι μια ερώτηση που δύσκολα απαντιέται με μία φράση, ιδιαίτερα όταν μιλάμε για την εταιρεία που ο πατέρας μου και τα αδέρφια του ανέπτυξαν σε μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις του χώρου των ξηρών καρπών στην Ελλάδα και έφτασαν μέχρι την εισαγωγή της στο Χρηματιστήριο.My friends often ask me why Cardico closed. It is a question that is hard to answer in one sentence, especially when it is about the company my father and his brothers built into one of the largest businesses in the nut trade in Greece and took all the way to the stock exchange.

Για να εξηγήσω τι συνέβη, πρέπει πρώτα να δώσω μια εικόνα του μεγέθους και του τρόπου λειτουργίας της εταιρείας.To explain what happened, I first need to give a picture of the company’s size and how it worked.

Η Cardico διακινούσε τεράστιες ποσότητες. Μόνο στην αμυγδαλόψυχα μιλούσαμε για δεκάδες χιλιάδες τόνους τον χρόνο. Περίπου το 80% του όγκου μας αφορούσε επεξεργασμένη αμυγδαλόψυχα που κατευθυνόταν σε πελάτες του εξωτερικού, κυρίως στην ευρωπαϊκή αγορά.Cardico handled enormous quantities. In almond kernels alone we were talking about tens of thousands of tonnes a year. Around 80% of our volume was processed almond kernels for customers abroad, mainly in the European market.

Ήμασταν δηλαδή μια επιχείρηση με πολύ μεγάλη μεταποιητική και εξαγωγική δραστηριότητα και διεθνές πελατολόγιο.In other words, we were a business with very large processing and export activity and an international customer base.

Αγοράζαμε τεράστιες ποσότητες πρώτης ύλης από τις χώρες παραγωγής, τις εισάγαμε στην Ελλάδα, τις επεξεργαζόμασταν και στη συνέχεια παραδίδαμε το τελικό προϊόν στους πελάτες μας.We bought huge quantities of raw material from the producing countries, imported them into Greece, processed them and then delivered the finished product to our customers.

Πίσω από αυτές τις ποσότητες υπήρχαν συμβόλαια αγοράς με τους προμηθευτές και αντίστοιχα συμβόλαια πώλησης με τους πελάτες μας. Και όταν μιλάμε για δεκάδες χιλιάδες τόνους, η ομαλή λειτουργία της εφοδιαστικής αλυσίδας και ιδιαίτερα του λιμανιού του Πειραιά ήταν ζωτικής σημασίας.Behind those quantities were purchase contracts with our suppliers and matching sales contracts with our customers. And when you are talking about tens of thousands of tonnes, a smoothly working supply chain, and above all a working port of Piraeus, was vital.

Το λιμάνι του ΠειραιάThe port of Piraeus

Τα προβλήματα στο λιμάνι δεν κράτησαν μερικές ημέρες.The problems at the port did not last a few days.

Ήδη από τον Νοέμβριο του 2006 ξεκίνησαν σοβαρές κινητοποιήσεις, με αποχή από υπερωρίες, Σαββατοκύριακα και αργίες. Η παραγωγικότητα του λιμανιού μειώθηκε δραματικά, δημιουργήθηκαν μεγάλες καθυστερήσεις και άρχισαν να συσσωρεύονται containers.As early as November 2006, serious industrial action began, with refusals to work overtime, weekends and holidays. The port’s productivity fell dramatically, long delays built up and containers began to pile up.

Η πρώτη αυτή μεγάλη περίοδος προβλημάτων κράτησε μέχρι τις αρχές Ιανουαρίου του 2007 και χρειάστηκε επιπλέον χρόνος για να απορροφηθεί η συσσωρευμένη κίνηση.This first long period of problems lasted until early January 2007, and it took more time again to clear the backlog.

Το πραγματικά μεγάλο πρόβλημα όμως ήρθε το 2008.But the really big problem came in 2008.

Από τις αρχές του 2008 μέχρι το τέλος Μαρτίου του 2009, δηλαδή για περίπου 15 μήνες, ο Πειραιάς πέρασε μια παρατεταμένη περίοδο σοβαρής υπολειτουργίας λόγω των κινητοποιήσεων.From early 2008 to the end of March 2009, around 15 months, Piraeus went through a long period in which industrial action left it seriously under-functioning.

Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος του προβλήματος, μόνο στο πρώτο εξάμηνο του 2008 τα έμφορτα containers εισαγωγής στον Πειραιά μειώθηκαν από περίπου 168.000 σε 65.000 σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του προηγούμενου έτους.To give a sense of its size: in the first half of 2008 alone, loaded import containers at Piraeus fell from around 168,000 to 65,000 compared with the same period the year before.

Για μια εταιρεία σαν την Cardico αυτό δεν ήταν απλώς μια καθυστέρηση στο λιμάνι.For a company like Cardico this was not just a delay at the port.

Ήταν πρόβλημα στον πυρήνα ολόκληρης της λειτουργίας μας.It was a problem at the very core of everything we did.

«Γιατί δεν τα φέρνατε από άλλο λιμάνι;»“Why didn’t you bring them in through another port?”

Αυτή είναι μια ερώτηση που έχω ακούσει πολλές φορές.That is a question I have heard many times.

Και η απάντηση είναι ότι φυσικά και προσπαθήσαμε.And the answer is that of course we tried.

Όταν άρχισε να μπλοκάρει ο Πειραιάς, τεράστιες ποσότητες containers διοχετεύθηκαν σε άλλα ελληνικά λιμάνια. Χρησιμοποιήθηκαν εναλλακτικές όπως ο Αστακός, το Λαύριο, ο Βόλος και ο Σκαραμαγκάς, ενώ υπήρχε φυσικά και το λιμάνι της Θεσσαλονίκης.When Piraeus began to seize up, huge numbers of containers were sent to other Greek ports. Alternatives such as Astakos, Lavrio, Volos and Skaramangas were used, and of course there was also the port of Thessaloniki.

Το πρόβλημα ήταν ότι αυτά τα λιμάνια δεν μπορούσαν να αντικαταστήσουν τον Πειραιά.The problem was that these ports could not replace Piraeus.

Δεν είχαν όλα την ίδια δυναμικότητα, τις ίδιες υποδομές και τις ίδιες δυνατότητες ελέγχου και διαχείρισης εισαγόμενων τροφίμων. Και όταν ξαφνικά ένα τεράστιο μέρος της κίνησης του μεγαλύτερου λιμανιού της χώρας μεταφέρθηκε προς αυτά, δημιουργήθηκαν προβλήματα και εκεί.Not all of them had the same capacity, the same infrastructure, or the same ability to inspect and handle imported food. And when a huge share of the country’s largest port suddenly moved to them, problems arose there too.

Η Θεσσαλονίκη επίσης δεν αποτελούσε πάντα ασφαλή εναλλακτική, καθώς την ίδια περίοδο υπήρχαν κινητοποιήσεις και στον ΟΛΘ.Thessaloniki was not always a safe alternative either, because there was industrial action at the Thessaloniki port authority in the same period.

Εμείς όμως δεν σταματήσαμε εκεί.But we did not stop there.

Προσπαθούσαμε να βρούμε λύσεις ακόμη και εκτός Ελλάδας. Κάναμε προσπάθειες να εκτρέψουμε containers μέσω Χάιφας, αλλά και μέσω λιμανιών της Ιταλίας, όπως το Gioia Tauro, και στη συνέχεια να μεταφέρουμε το εμπόρευμα οδικώς με φορτηγά προς την Ελλάδα.We looked for solutions even outside Greece. We tried to divert containers through Haifa, and through Italian ports such as Gioia Tauro, and then to bring the goods to Greece by road, on trucks.

Όμως αυτές οι λύσεις δεν μπορούσαν να υποκαταστήσουν τον Πειραιά για μια επιχείρηση με τους δικούς μας όγκους.But those solutions could not take the place of Piraeus for a business with volumes like ours.

Κάθε αλλαγή δρομολογίου σήμαινε επιπλέον μεταφορτώσεις, μεγαλύτερο μεταφορικό κόστος, φορτηγά, περισσότερη οργάνωση και, κυρίως, επιπλέον χρόνο.Every change of route meant extra transshipments, higher transport costs, trucks, more organisation and, above all, more time.

Όταν διακινείς δεκάδες χιλιάδες τόνους, δεν μπορείς απλώς να αντικαταστήσεις ένα μεγάλο container terminal με μερικές εκατοντάδες φορτηγά.When you move tens of thousands of tonnes, you cannot simply replace a large container terminal with a few hundred trucks.

Γι’ αυτό το πρόβλημα δεν ήταν ότι δεν ψάξαμε εναλλακτικές. Τις ψάξαμε και τις χρησιμοποιήσαμε όπου μπορούσαμε. Απλώς καμία δεν μπορούσε να απορροφήσει εγκαίρως και οικονομικά τον όγκο μιας εταιρείας σαν την Cardico.So the problem was not that we did not look for alternatives. We looked for them and used them wherever we could. None of them could simply absorb, in time and at a sensible cost, the volume of a company like Cardico.

Στην πράξη υπήρχαν εμπορεύματα που καταφέρναμε να παραλάβουμε με πολλούς μήνες καθυστέρηση.In practice, some goods only reached us many months late.

Και εκεί άρχισε το πραγματικά μεγάλο οικονομικό πρόβλημα.And that is where the really big financial problem began.

Η κατάρρευση της αγοράς αμυγδάλουThe collapse of the almond market

Ενώ εμείς περιμέναμε να παραλάβουμε εμπορεύματα που είχαμε ήδη αγοράσει και που σε μεγάλο βαθμό είχαμε ήδη πουλήσει, συνέβη κάτι ακόμη μεγαλύτερο.While we were waiting to receive goods we had already bought, and in large part already sold, something even bigger happened.

Στις 15 Σεπτεμβρίου 2008 κατέρρευσε η Lehman Brothers και η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση μπήκε στην πιο βίαιη φάση της.On 15 September 2008 Lehman Brothers collapsed and the global financial crisis entered its most violent phase.

Αυτό συνέβη ενώ εμείς βρισκόμασταν ήδη μέσα στη μεγάλη περίοδο προβλημάτων του Πειραιά.That happened while we were already deep inside the long period of trouble at Piraeus.

Παράλληλα, οι διεθνείς τιμές της αμυγδαλόψυχας υποχώρησαν πολύ έντονα.At the same time, international prices for almond kernels fell very sharply.

Για να γίνει κατανοητή η τάξη μεγέθους, το California Standard 5, ένα από τα benchmarks της αγοράς, βρισκόταν περίπου στα $1,65–$1,70 ανά λίβρα στις αρχές του 2008.To give a sense of scale, California Standard 5, one of the market’s benchmarks, stood at around $1.65–$1.70 a pound in early 2008.

Τον Φεβρουάριο του 2009 είχε φτάσει περίπου στο $1,00 ανά λίβρα.By February 2009 it had reached around $1.00 a pound.

Μιλάμε για πτώση περίπου 40% μέσα σε έναν χρόνο.That is a fall of around 40% within a year.

Και αν πάμε λίγο πιο πίσω, η εικόνα είναι ακόμη πιο έντονη: το Standard 5 είχε κινηθεί κατά μέσο όρο περίπου στα $2,35/lb το 2006 και περίπου στα $1,90/lb το 2007, πριν φτάσει κοντά στο $1,00/lb στις αρχές του 2009.Go back a little further and the picture is starker still: Standard 5 had averaged around $2.35/lb in 2006 and around $1.90/lb in 2007, before coming close to $1.00/lb in early 2009.

Για εμάς αυτή δεν ήταν μια θεωρητική μεταβολή μιας διεθνούς τιμής.For us this was not a theoretical change in an international price.

Ήταν το βασικό προϊόν μιας εταιρείας που διακινούσε δεκάδες χιλιάδες τόνους.It was the main product of a company that moved tens of thousands of tonnes.

Η παγίδα στην οποία βρεθήκαμεThe trap we found ourselves in

Εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, το σημαντικότερο σημείο για να καταλάβει κάποιος τι συνέβη.This, in my view, is the most important point for understanding what happened.

Εμείς είχαμε ήδη αγοράσει τεράστιες ποσότητες με συμβόλαια στις τιμές που ίσχυαν όταν έγιναν οι συμφωνίες. Παράλληλα είχαμε συμφωνήσει τις αντίστοιχες πωλήσεις με τους πελάτες μας.We had already bought huge quantities under contracts at the prices that applied when the deals were made. At the same time, we had agreed the matching sales with our customers.

Το εμπόρευμα όμως δεν ερχόταν στην ώρα του.But the goods were not arriving on time.

Περνούσαν μήνες.Months went by.

Και μέσα σε αυτούς τους μήνες η αγορά κατέρρεε.And within those months the market was collapsing.

Εμείς τιμήσαμε τα συμβόλαια αγοράς μας με τους προμηθευτές. Παραλάβαμε τα εμπορεύματα στις τιμές που είχαμε συμφωνήσει.We honoured our purchase contracts with our suppliers. We took delivery of the goods at the prices we had agreed.

Από την άλλη πλευρά, αρκετοί αγοραστές ακύρωναν τις δικές τους συμφωνίες.On the other side, a number of buyers cancelled their own agreements.

Και το οικονομικό τους κίνητρο ήταν προφανές: γιατί να παραλάβει κάποιος ένα συμβόλαιο που είχε κλείσει μήνες πριν σε πολύ υψηλότερη τιμή, όταν μπορούσε πλέον να αγοράσει αντίστοιχο προϊόν σημαντικά φθηνότερα στην αγορά;And their financial reason was obvious: why take delivery under a contract closed months earlier at a much higher price, when you could now buy the same product far more cheaply on the market?

Έτσι βρεθήκαμε, μετά από μήνες αναμονής, να παραλαμβάνουμε τεράστιες ποσότητες πρώτης ύλης για τις οποίες σε αρκετές περιπτώσεις ο αρχικός αγοραστής είχε πλέον αποσυρθεί.So, after months of waiting, we found ourselves receiving huge quantities of raw material for which, in a number of cases, the original buyer had walked away.

Έπρεπε να τις παραλάβουμε, να τις επεξεργαστούμε και να αναζητήσουμε νέους πελάτες στη νέα αγορά, αποδεχόμενοι πολύ χαμηλότερες τιμές.We had to receive it, process it and look for new customers in the new market, accepting much lower prices.

Για να καταλάβει κάποιος την κλίμακα, μια πτώση $0,70/lb αντιστοιχεί περίπου σε $1,54 ανά κιλό, δηλαδή περίπου $1.540 ανά τόνο.To understand the scale: a fall of $0.70/lb is about $1.54 per kilo, that is about $1,540 per tonne.

Όταν η έκθεση μιας επιχείρησης μετριέται σε χιλιάδες ή δεκάδες χιλιάδες τόνους, τέτοιες μεταβολές μπορούν πολύ γρήγορα να μεταφραστούν σε ζημιές πολλών εκατομμυρίων.When a business’s exposure is measured in thousands or tens of thousands of tonnes, changes like that can very quickly turn into losses of many millions.

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι ολόκληρος ο ετήσιος όγκος της Cardico υπέστη ακριβώς την ίδια ζημιά. Δείχνει όμως την τάξη μεγέθους του κινδύνου στον οποίο βρεθήκαμε εκτεθειμένοι.Of course, this does not mean Cardico’s entire yearly volume suffered exactly that loss. But it shows the scale of the risk we were exposed to.

Από τις ζημιές στην ανάγκη χρηματοδότησηςFrom losses to the need for financing

Μέχρι το τέλος του 2009 η Cardico είχε πλέον εμφανίσει πολύ μεγάλες ζημιές.By the end of 2009 Cardico had reported very large losses.

Η εταιρεία χρειαζόταν χρηματοδότηση.The company needed financing.

Στα τέλη του 2009 και στις αρχές του 2010 απευθυνθήκαμε στις τράπεζες. Επειδή οι προηγούμενες οικονομικές χρήσεις εμφάνιζαν σημαντικές ζημιές, οι τράπεζες μας ζήτησαν να προχωρήσουμε σε συνολική αναδιάρθρωση του δανεισμού της εταιρείας, ώστε να μπορέσουν να συνεχίσουν να τη χρηματοδοτούν.At the end of 2009 and the beginning of 2010 we turned to the banks. Because the previous financial years showed significant losses, the banks asked us to carry out a full restructuring of the company’s borrowing so that they could keep financing it.

Ξεκίνησε λοιπόν μια μεγάλη περίοδος διαπραγματεύσεων.So a long period of negotiations began.

Και τότε πέσαμε στη δεύτερη μεγάλη κρίση.And then we ran into the second great crisis.

Η ελληνική τραπεζική κρίσηThe Greek banking crisis

Το 2010 και το 2011 η ελληνική κρίση χρέους χτύπησε πλέον με μεγάλη ένταση και τις ίδιες τις ελληνικές τράπεζες.In 2010 and 2011 the Greek debt crisis hit the Greek banks themselves with great force.

Οι τράπεζες έχαναν δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ καταθέσεων, αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα ρευστότητας, δυσκολεύονταν να χρηματοδοτηθούν και ουσιαστικά αποκλείστηκαν από τις διεθνείς αγορές χρήματος και κεφαλαίου.The banks were losing tens of billions of euros in deposits, faced serious liquidity problems, struggled to fund themselves and were effectively shut out of the international money and capital markets.

Εξαρτώνταν πλέον όλο και περισσότερο από τη χρηματοδότηση του Ευρωσυστήματος.They depended more and more on funding from the Eurosystem.

Και αυτή ήταν ακριβώς η στιγμή που εμείς χρειαζόμασταν τις τράπεζες περισσότερο από ποτέ.And that was exactly the moment when we needed the banks more than ever.

Προσπαθούσαμε να ολοκληρώσουμε την αναδιάρθρωση, να εξασφαλίσουμε νέα χρηματοδότηση και να δώσουμε στην Cardico τον χρόνο και τη ρευστότητα που χρειαζόταν για να συνεχίσει.We were trying to complete the restructuring, secure new financing and give Cardico the time and liquidity it needed to carry on.

Η αναδιάρθρωση τελικά δεν ολοκληρώθηκε.In the end, the restructuring was not completed.

Η χρηματοδότηση που χρειαζόταν η εταιρεία δεν ήρθε.The financing the company needed did not come.

Το 2011 η Cardico οδηγήθηκε στην πτώχευση.In 2011 Cardico went into bankruptcy.

Τι συνέβη τελικά στην CardicoWhat finally happened to Cardico

Γι’ αυτό, όταν κάποιος με ρωτάει σήμερα «γιατί έκλεισε η Cardico;», δεν μπορώ να του απαντήσω με μία λέξη.That is why, when someone asks me today “why did Cardico close?”, I cannot answer in one word.

Δεν έκλεισε απλώς επειδή υπήρχαν απεργίες στο λιμάνι.It did not close simply because there were strikes at the port.

Δεν έκλεισε απλώς επειδή έπεσε η τιμή του αμυγδάλου.It did not close simply because the price of almonds fell.

Και δεν έκλεισε απλώς επειδή οι τράπεζες δεν μας χρηματοδότησαν.And it did not close simply because the banks did not finance us.

Ήταν μια αλυσίδα γεγονότων.It was a chain of events.

Μια μεγάλη διεθνής και εξαγωγική επιχείρηση, που διακινούσε δεκάδες χιλιάδες τόνους, βρέθηκε αντιμέτωπη με παρατεταμένη υπολειτουργία του βασικού λιμανιού της χώρας.A large international export business, moving tens of thousands of tonnes, found itself facing a long breakdown of the country’s main port.

Προσπαθήσαμε να βρούμε εναλλακτικές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, μέχρι και μέσω Χάιφας και Ιταλίας, αλλά κανένα από αυτά τα δίκτυα δεν μπορούσε να αντικαταστήσει τον Πειραιά στην κλίμακα που χρειαζόμασταν.We tried to find alternatives in Greece and abroad, even through Haifa and Italy, but none of those routes could replace Piraeus at the scale we needed.

Οι παραλαβές καθυστέρησαν για μήνες.Deliveries were delayed for months.

Ενώ περιμέναμε τα εμπορεύματα, ξέσπασε η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση και κατέρρευσαν οι τιμές του βασικού μας προϊόντος.While we were waiting for the goods, the global financial crisis broke out and the prices of our main product collapsed.

Πελάτες ακύρωσαν συμφωνίες. Εμείς τιμήσαμε τις δικές μας υποχρεώσεις απέναντι στους προμηθευτές. Παραλάβαμε ακριβό εμπόρευμα και αναγκαστήκαμε σε πολλές περιπτώσεις να το διαθέσουμε σε μια αγορά που είχε πλέον πολύ χαμηλότερες τιμές.Customers cancelled agreements. We honoured our own obligations to our suppliers. We took delivery of expensive goods and in many cases had to sell them into a market whose prices were now far lower.

Οι ζημιές συσσωρεύτηκαν.The losses piled up.

Και όταν πλέον χρειαζόμασταν αναδιάρθρωση και νέα χρηματοδότηση για να μπορέσει η εταιρεία να σταθεί ξανά στα πόδια της, ξέσπασε η ελληνική κρίση και οι ίδιες οι τράπεζες που θα έπρεπε να χρηματοδοτήσουν αυτή την προσπάθεια βρέθηκαν αντιμέτωπες με τη δική τους πρωτοφανή κρίση.And when we needed restructuring and new financing so the company could stand on its feet again, the Greek crisis broke out, and the very banks that should have financed that effort were facing an unprecedented crisis of their own.

Η προσπάθεια αναδιάρθρωσης απέτυχε και το 2011 ήρθε το τέλος.The restructuring effort failed, and in 2011 the end came.

Αυτή είναι η ιστορία της Cardico όπως την έζησα εγώ.This is the story of Cardico as I lived it.

Δεν ήταν ένα λάθος, ένα γεγονός ή μία κακή χρονιά.It was not one mistake, one event or one bad year.

Ήταν μια διαδοχή εξαιρετικά δυσμενών γεγονότων που χτύπησαν το ένα μετά το άλλο μια μεγάλη επιχείρηση, την οποία η οικογένειά μου είχε χτίσει επί δεκαετίες.It was a succession of extremely adverse events that struck, one after another, a large business my family had built over decades.

Δεν τα είχα πει ποτέ σε κανέναν. Περίμενα να κλείσει και το τελευταίο κεφάλαιο: την εκποίηση του εργοστασίου στον πλειστηριασμό που έγινε μετά την πτώχευση. Τώρα που το κεφάλαιο έκλεισε οριστικά, μπορώ να τα γράψω.I had never told any of this to anyone. I was waiting for the last chapter to close: the sale of the factory at the auction that followed the bankruptcy. Now that the chapter has closed for good, I can write it down.

Πολλοί πιστεύουν ακόμη ότι, αφού τόσα χρήματα πέρασαν από τα χέρια μας, κάτι κρατήσαμε στην άκρη. Η αλήθεια είναι η αντίθετη. Ο πατέρας μου και οι θείοι μου δεν έβγαλαν ποτέ χρήματα για τον εαυτό τους και δεν ζημίωσαν ποτέ την εταιρεία για προσωπικό όφελος. Έβαλαν τα πάντα μέσα σε αυτήν, και μαζί της τα έχασαν όλα. Στον πατέρα μου δεν έμεινε καμία περιουσία. Αυτό που μου άφησε είναι το ήθος, ο σεβασμός και οι αξίες του.Many people still believe that, since so much money passed through our hands, we must have kept something aside. The truth is the opposite. My father and my uncles never took money out for themselves and never harmed the company for personal gain. They put everything into it, and with it they lost everything. My father was left with no property at all. What he left me is his integrity, his respect for people and his values.

Για τον πατέρα μου, η Cardico ήταν το τρίτο του παιδί. Λίγο μετά το κλείσιμό της, αρρώστησε. Διαγνώστηκε με ALS και μέσα σε δύο χρόνια τον χάσαμε. Η μητέρα μου, η Λουκία, ήταν δίπλα του ως το τέλος, και κοντά μας σε όλα.For my father, Cardico was his third child. Soon after it closed, he fell ill. He was diagnosed with ALS, and within two years we lost him. My mother, Loukia, was by his side until the end, and close to all of us through everything.

Η απώλειά του με πόνεσε βαθιά. Σε όλα εκείνα τα χρόνια, την πτώχευση, την αρρώστια και τον θάνατο του πατέρα μου, η Φραντζέσκα ήταν δίπλα μου. Για καιρό δεν μπορούσα να φανταστώ ότι θα γύριζα στον κλάδο που εκείνος αγάπησε τόσο.Losing him hurt me deeply. Through all those years — the bankruptcy, my father’s illness and his death — Francesca was by my side. For a long time I could not imagine going back to the industry he had loved so much.

Ξεκίνησα κάτι διαφορετικό: αντιπροσώπευα εταιρείες τροφίμων και ροφημάτων στις εξαγωγές τους. Η επιστροφή στους ξηρούς καρπούς ήρθε αργότερα, μετά από μια κουβέντα με τη Φραντζέσκα.I started something different: I represented food and beverage companies in their exports. The return to nuts came later, after a conversation with Francesca.

Εκείνη μου έδωσε τη δύναμη και την αποφασιστικότητα να ξαναδοκιμάσω.She gave me the strength and the determination to try again.

Διάλεξα να βάλω μπροστά το όνομα της οικογένειας. Γι’ αυτό η σημερινή εταιρεία λέγεται Cardassilaris Family. Η Cardico ήταν το εμπορικό σήμα· όσοι μας ήξεραν, ήξεραν ότι πίσω της ήταν οι Καρδασιλάρηδες. Πιστεύω ότι η ψυχή μιας εμπορικής επιχείρησης είναι οι άνθρωποί της και οι σχέσεις που χτίζουν.I chose to put our family name first. That is why today’s company is called Cardassilaris Family. Cardico was the brand; everyone who knew us knew the Kardasilaris family stood behind it. I believe the soul of a trading business is its people and the relationships they build.

Από μικρός αναρωτιόμουν γιατί γράφουμε το όνομά μας με λατινικά Cardassilaris, με C και διπλό s, ενώ στην ταυτότητά μου είναι Kardasilaris, με K. Με μπέρδευε. Ψάχνοντας το αρχείο βρήκα την απάντηση: έτσι το έγραφαν ήδη οι εμπορικοί οίκοι της οικογένειας, στις ετικέτες «Cardassilari Frères» της Χίου, στα τηλεγραφήματα «P. Cardassilari Fils» του 1929, στο «P. Cardassilaris Sons» του 1950. Η γραφή ερχόταν μάλλον από τα γαλλικά, τη γλώσσα του εμπορίου τότε, για να διαβάζεται σωστά το όνομα. Αυτή τη γραφή κρατά και η Cardassilaris Family.Since I was a boy I wondered why we write our name in Latin letters as Cardassilaris, with a C and a double s, when my identity card says Kardasilaris, with a K. It confused me. In the archive I found the answer: that is how the family’s trading houses already wrote it — on the “Cardassilari Frères” labels from Chios, in the “P. Cardassilari Fils” telegrams of 1929, as “P. Cardassilaris Sons” in 1950. The spelling probably came from French, the language of trade at the time, so that the name would be read correctly. Cardassilaris Family keeps that spelling too.

Σήμερα συνεχίζω, με άλλη μορφή, με όσα έμαθα, και προσπαθώ να γράψω το επόμενο κεφάλαιο.Today I carry on, in a different form, with everything I learned, and I am trying to write the next chapter.